Linux,serbestçe dağıtılabilen çok görevli, çok kullanıcılı UNIX işletim sistemi türevidir. Linux, İnternet üzerinde ilgili ve meraklı birçok kişi tarafından ortak olarak geliştirilmekte olan ve birçok platformda (IBM-PC,Sun,Macintosh..) herhangi bir maliyeti olmayan bir işletim sistemidir.

Ücretsiz dağıtılıyor ve gelişiminin devam ediyor olması birçok kişinin Linux’un profesyonel alanlarda kullanılamayacağının düşüncesine yol açmaktadır. Oysa linux işletim sistemi olarak özel kullanım başta olmak üzere bir çok alanda yaygın olarak kullanılmaktadır. Kullanım alanları 3 ana başlıkta düşünülebilir.
1.   Kişisel Kullanım.
2.   İnternet Sunucu Olarak : Web sunucu,mail sunucu,proxy sunucu,ftp sunucu, news sunucu..
3.   Ağ Elemanı : Yönlendirici olarak..(Bir nevi router işlevi görür).

Linux ücretsizdir. Sadece işletim sistemi maliyeti olarak değil gerektirdiği donanım ihtiyacı düşük olduğu için donanım maliyetide düşüktür.
Linux hızla geliştirilmekte ve eksikleri kullanıcıların talepleri doğrultusunda hızla giderilmektedir.
Linux çok değişik donanım ve servisler için özel olarak hazırlanır. Diğer işletim sistemlerine göre donanım performansları oldukça yüksektir.

Linux’un sürekli ve çok hızlı gelişiyor olması gelişiminin takibi ve yeniliklerin uygulanması sistem yöneticiler için sorun yaratmaktadır.
Herhangi bir ticari amaç taşımaması nedeniyle teknik destek,dağıtım ve dökümantasyon anlamında diğer işletim sistemlerine göre büyük eksiklikler vardır.
Herhangi bir ticari kaygısının olmaması piyasadaki çok ciddi ticari ürünlerin linux sürümlerinin çıkmamasına yol açmıştır.
Linux’un yönetimi diğer işletim sistemlerine göre oldukça tecrübe ve bilgi gerektirmektedir.

Linux’un Uygun Kapatılması ve Tekrar Başlatılması

Komut   :   shutdown
Parametreleri :

-r makinayı kapayip tekrar başlatır.(reboot komutunun aynısını yapar)
-f hızlı açılış yapar.Makina tekrar açarken disk yüzeyi kontrolü yapmaz.
-F Sistem Açılırken disk yüzeyi kontrolü yapar.

Önerilen Kullanım :

Shutdown –rF now


Not: Linux işletim sisteminde tüm komut parametreleri – işareti ile girilir. Ayrıca komut ve parametrelerde büyük küçük harf ayrımı önemlidir.


   


Temel Dosya ve Dizin İşlemleri

Mevcut Konumun Gösterilmesi

Komut :     pwd
Önerilen Kullanım : pwd
Ornek Çıktı : root@ws:~# pwd
      /root

NOT: Linux de yol belirliyici işaret  /   dir. Burda kök dizini göstermektedir.(En üst dizini gösterir)

Dosyaları Görüntüleme

Komut : ls parametre dosya/dizin
Parametreleri :

-l dosya ve dizinleri uzun ve detaylı bilgileriyle ekrana getirir.
-a normalde görünmeyen ve nokta karakteri ile başlayan dosya ve dizinlerde görünür.
-s alfabetik sırada ve diskte tuttukları alan miktarlarını gösterir.
-S disktte tuttukları alan miktarına göre sıralar.

Önerilen Kullanım:

   ls –la
   ls –Sa

NOT: Linux işletim sisteminde komutların genel kullanımlarını içeren yardım bilgilerini

komut --help şeklinde öğrenebilirsiniz.
Yada
man komut isimi ile detay bilgilerine ulaşabilirsiniz.

   
 Dizin İşlemleri

Komut : cd yol/ dizinadı     ( ilgili dizine geçmeye yarar)
                 mkdir yol/dizinadi (dizin yaratmaya yarar)

Önerilen Kullanım (örnektir)

   root@ws:/# cd /home
   root@ws:/home# mkdir deneme
   root@ws:/home# ls -la

Dosya Kopyalama
   
   Komut : cp parametre kaynak hedef
   Parametre leri :

   -R alt dizinleri ve içindekileri kopyalamaya yarar.

Önerilen Kullanım (örnektir)

   cp –R /home/serkan /home/deneme
   /home/serkan dizinini /home/deneme dizinine olduğu gibi kopyala.

   cp /home/serkan/index.html .
   /home/serkan/ içindeki index.html dosyasını bulunduğum yere kopyala

   cp index.html index.asp
Bulunduğum yerdeki index.html dosyasını yine bulunduğum yere index.asp isiminde kopyala

Dosya Taşıma

   Komut : mv kaynak hedef

   Önerilen Kullanım (örnektir)

   mv /home/serkan/index.html /home/deneme
   mantık cp komutuyla aynıdır.Tek farkı ilgili dosyayı olduğu gibi olduğu yerden belirtilen yere taşımasıdır.Örnek olarak windows daki cut-paste işlevini yerine getirir..





Dosya ve Dizin Silme

   Komut : rm parametre hedef

   Parametreler :
      
      -r dizinleri alt dizinleriyle birlikte siler
      -f silerken onay almaz.

   Önerilen Kullanım :

   rm /home/serkan/index.html
   /home/serkan dizinindeki idex.html dosyasını siler
   
   rm –rf /home/deneme
   home dzinideki deneme dizinini siler.

NOT: Lütfen bu komutu kullanmadan önce bir kere daha düşünün.

İsmi Belli Bir Dosya ve Dizinin Yerinin Bulunması

   Komut: locate dosya adi/dizin adı
        Find . name “dosyaadı” -print
   Önerilen Kullanımlar :

   locate named.conf
    find . name “index.html” –print
   find . name “serkan*” –print

NOT: Arama yaparken kök dizine çıkılıp yapılmasında yarar vardır. Linux dede Dos da olduğu gibi * işareti kullanılabilmektedir. Ayrıca komutlar |more ile sayfa sayfa görüntülenebilir.

Örnek : ls –la |more

Temel Kullanıcı İşlemleri

Yeni Bir Kullanıcının Yaratılması (Yeni bir mail hesabı)

Komut : adduser

Örnek Kullanım :

Bu komut linux’e yeni bir kullanıcı açarken ayrıca sizin sisteminizde bu kullaniciya ait kullaniciadi@tyih.gov.tr formatinda bir mail adresi yaratılır.

root@ws:/# adduser
Login name for new user []: deneme
User id for deneme [ defaults to next available]:
Initial group for deneme [users]:
Additional groups for deneme (seperated
with commas, no spaces) []:
deneme's home directory [/home/deneme]:
deneme's shell [/bin/bash]:
deneme's account expiry date (YYYY-MM-DD) []:
This is it... if you want to bail out, hit Control-C.  Otherwise, press
ENTER to go ahead and make the account.
Full Name []: Bu bir deneme hesabidir
Room Number []:
Work Phone []:
Home Phone []:
Other []:
Changing password for deneme
Enter the new password (minimum of 5, maximum of 127 characters)
Please use a combination of upper and lower case letters and numbers.
New password:****
Re-enter new password:****
Password changed.
Done...

   Mevcut Bir Kullanıcının Şifresinin Değiştirilmesi

   Komut : passwd kullanıcı adı
   
   Örnek Kullanım :
   
   passwd deneme
   Changing password for deneme
Enter the new password (minimum of 5, maximum of 127 characters)
Please use a combination of upper and lower case letters and numbers.
New password:****
Re-enter new password:****

Mevcut Bir Kullanıcının Silinmesi

   Komut : userdel parametre kullanıcıadı

   Parametre :
   -r Kullanıcının home dininide siler.

   Örnek Kullanım :
   Userdel –r deneme

Kullanıcı Varlığının Kontrolü

   Komut : finger kullanıcıadı/Uzun İsmi

   Örnek Kullanım :

   root@ws:/# finger serkan
Login: serkan                           Name: adanet
Directory: /home/serkan                 Shell: /bin/bash
Never logged in.
No mail.

root@ws:/# finger murat
finger: murat: no such user.

JOE Yazım Editörünün Genel Kullanımı

Joe isimli linux programı dos daki edit veya windows daki notepad programına benzemektedir. Linux deki bir çok ayar dosyası text formatında olup bu dosyaların değiştirilmesi ve düzenlenmesi ihtiyacı olduğu zaman bu tür bir editörün kullanımının gereği ortaya çıkmaktadır. Alternatif olarak pico isimli programda kullanılabilir. Kullanım açısından joe pico ya göre daha kolay ve işlevseldir. Burda çok temel kullanımlarının tuş kombinasyonları anlatılacaktır.

Programımızı çalıştırmak için herhangi bir yerde
Joe dosya adı komutunu vermeniz yeterlidir.

Örnek :
Joe deneme.txt

Ctrl-K-H : Joe ile ilgili yardım menüsünü ekrana getirir.Burda tuş kombinasyonu ve yaptıkları işler kısaca ekranda anlatılmıştır. Tuş takımına basarken ctrl tuşu basılı tutulur diğer tuşlar sırasıyla tuşlanır. Bu yardım menüsünü ekrandan kaldırmak için tekrar ctrl-K-H yapmak yeterlidir.
Ctrl-K-X : Düzenlenen metin dosyasından kaydedilip çıkılmasını sağlar.
Ctrl-K-D : Düzenlenen metin çıkılmadan kaydedilir.
Ctrl-C : Dosyadan kayıtetmeden çıkılmasını sağlar.
Ctrl-T word wrap on : Linux de metinlerde geçen satırların tek satır olması önemli bir husustur.Bu ayar açılmadan ilgili satır sonuna yeni bir harf grubu eklediğiniz zaman tek satır ayarının bozulduğu farkedilir.O yüzden bu seçeneğin herzaman açık olması gerekmektedir.
Ctrl-A : ilgili satırın en başına gitmeye yarar.
Ctrl-E : ilgili satırın en sonuna gitmeye yarar.
Ctrl-K-V : ilgili dosyanın en sonuna ulaşmaya yarar
Ctrl-K-U : ilgili dosyanın en başına gitmeye yarar.
Ctrl-K-F : Dosya içinde arama yapmaya yarar.
Ctrl-L : aynı kelimeyi tekrar bulmak için...
Ctrl-K-L : Belirtilen satır no ya gitmeye yarar.


MAIL SUNUCU İLE İLGİLİ GENEL BİLGİLER

E-posta işlemleri Sendmail isimli bir yazılım sayesinde gerçekleşmektedir. Bu programa entegre edilen karsperky firmasının avp antivirüs programı çalışmaktadır. Gelen ve giden mailler virüs kontrolünden geçirilmekte ve belirlenen kurallara göre sonuçlar üretmektedir. Örneğin virüs lü mesajı alacak kişiye mesajının virüslü ulaştığına dair uyarı  iletilir.Benzer şeklide virüs yollayan kişiyede uyarı otomatik yollanır.

Sendmail Servisinin Çalışırlılığının Kontrolü

Bunun için ;

root@hipokrat:/# telnet localhost 25 
Trying 127.0.0.1...
Connected to localhost.
Escape character is '^]'.
220 hipokrat.tyih.gov.tr ESMTP Sendmail 8.11.4/8.11.4; Mon, 28 Jan 2002 16:19:58 +0200
quit

Telnet den sonra ;

220 hipokrat.tyih.gov.tr ESMTP Sendmail 8.11.4/8.11.4; Mon, 28 Jan 2002 16:19:58 +0200
cevabının gelmesi sendmail’in düzgün çalıştığını ifade eder.

Olsası çalışmama durumunda;

root@ws:~# telnet localhost 25
Trying 127.0.0.1...
telnet: Unable to connect to remote host: Connection refused

cevabı alınır.Bu durumda Adanet teknik gruba bilgi vermeniz gerekmektedir.

Forward Kullanımı

Örneğin serkan@tyih.gov.tr ye gelen mesajların ayrıca serkan@hotmail.com’a gitmesini istiyorsunuz. Yapılması gerekenler şunlardır;

Cd /home/serkan
Joe .forward
İlk satıra serkan@hotmail.com yazılıp kayıtedilip çıkılır.
Hepsi bu kadar...

Aliases Kullanımı

   Örneğin idari@tyih.gov.tr isminde bir mail adresi olsun ve bu mail adresine atılan mailler serkan kullanıcısına ve doktor kullanıcısına gitsin sadece.

Bunun için;

cd /etc/mail
Joe aliases
İlgili satır ve yaratılır.
idari: serkan, doktor
kayıt edilip çıkılır
newaliases komutu verilir.


WEB SUNUCU HAKKINDA BİLİNMESİ GEREKENLER

Linux üzerinde apache isimli web sunucu çalışmaktadır. Tyih ne ait web sayfaları /home/httpd/html dizini içinde bulunmaktadır. Kullanıcılara ait web siteleri ise /home/kullanıcıadı/public_html dizini içindedir. Yeni yaratılan bir kullanıcının public_html dizini direk yaratılmaz. Kullanıcı ftp yaptıktan sonra bu dizini kendisi yaratmalıdır. Yaratılan bu dizine sayfalar konur. Artık kişiye ait web sitesinin adresi www.tyih.gov.tr/~serkan/ şeklindedir. Kullanıcı ilgili home dizinine ulaşmak için kendi kullanıcı adı ve şifresiyle ftp yapması gerekmektedir.Bunun için freeware ftp programlarını önerebiliriz.(örnek crystal ftp)

   /etc/apache dizini içindeki tüm dosyalar web sunucunun ayarlarını içermektedir. Bu dizine dokunulmaması gerekmektedir.Özellikle httpd.conf dosyası web sunucunun temel ayarlarını içermektedir.

   Olası web sunucunun çalışmadığı durumlarda (bunu web sitenizin browser’ınıza gelmediğini görerek anlayabilirsiniz)

   apachectl restart

komutunu deneyebilirsiniz.
root@ws:/etc/mail# apachectl restart
/usr/sbin/apachectl restart: httpd restarted

   Cevabını alırsanız işler yolunda demektir.Tersi durumda Adanet grubuna başvurmanız gerekmektedir.


NOT: Yedeklerinin alınması gereken dosyalar ve yerleri...

1.   /opt/AVP dizininin tamamı.
2.   /etc/mail/sendmail.cf dosyası
3.   /etc/apache/httpd.conf dosyası
4.   /home/html/httpd dizinindeki web sayfalarının tamamı
5.   /var/spool/cron/crontabs/root isimli dosya.
6.   /etc/rc.d nin altındaki tüm dosyalar.
7.   /etc/passwd dosyası
8.   /etc/shadow dosyası.

NOT: “ftp yapıyorum ama dosyalarımı koyamıyorum..” permission denied hatası alınıyor.

   chown serkan.users /home/serkan –R

örnek komutunda olduğu gibi tüm serkan dizinine sahibi olarak serkan kullanıcısı dendi. Bu dizinde full yetkilere sahip olan kullanıcı artık serkan kullanıcısıdır.

NOT: Antivirüs programının çalışıp çalışmadığı konusunda şüphem var....

   top komutunu verin.Çalışan tüm servisler listelenmektedir. Kavdaemon isimli servis’i gördüğünüz sürece bir sorun yoktur. Göremiyorsanız lütfen adanet grubuna başvurunuz.
   top komutundan çıkmak için q tuşuna basmanız yeterlidir.

NOT: Kullanıcılara gelen mailler nerde saklanır.Ne kadar yer tuttuğunu nasil görebilirim.

   Mailler /var/spool/mail dizininde saklanmaktır.Her kullanıcının mailleri kendi ismiyle görünmektedir.
du mailbox adı komutuyla kapladığı  alanları görebilirsiniz. Donen değer kilobyte tır. Özellikle mail alışverişinde genel posta sunucusu sorunları root kullanıcısına raporlanır. Belli dönemlerde fazla birikmeden bu maillerin bir makinadan çekilip temizlenmesinde yarar vardır.