Linux sistem doküman tipleri

Temel olarak bir Linux sisteminde üç çeşit doküman kaynağı vardır: kılavuz sayfaları (manual pages), bilgi  sayfaları (info pages) ve  /usr/share/doc içinde bulunan uygulamalar ile gelen dokümanlar. Bu bölümde, dışarıdan yardım almadan önce bu üç kaynağı nasıl inceleyeceğimizi ve onlardan nasıl yararlanabileceğimizi göreceğiz.

Kılavuz sayfaları

Kılavuz dosyaları, ya da \man sayfaları" UNIX ve Linux referans dokümanlarının temellerini oluşturur.

Ideali herhangi bir komut, konı gürasyon dosyası veya kütüphane dosyası hakkında man sayfasına bakarak bilgi edinebilmenizdir. Pratikte ise Linux özgür bir yazılımdır ve bazı man sayfaları daha yazılmamış veya çok önceden yazılmış olup güncelliğini yitirmiş olabilir. Yine de man dosyaları yardıma ihtiyaçnız olduğunda ilk bakılması gereken adreslerdir.

Bir man sayfasına ulaşmak için basitçe man ve istediğiniz başlığı yazın. Ekrana çıkan dokümandan ı Çkmak için q'ya basmanız gerekir. Mesela ls komutu hakkında bilgi almak için:

$man ls

yazmanız gerekir.

Bir man sayfasının planını bilmek ihtiyacınız olan bilgiye hızlıca ulaşmanıza yardımcı olabilir. Bir man

sayfasında genellikle aşağıdaki bölümleri bulacaksınız:
NAME
Komutun ismi ve bir satırlık açıklaması
SYNOPSIS
Komutun nasıl kullanılacağı

DESCRIPTION  Komutun fonksiyonalitesi hakkında derinlemesine açıklama
EXAMPLES
Komutun nasıl kullanılacağına yönelik öneriler

SEE ALSO
Ilgili başlıklar (genellikle man sayfaları)

Kılavuz sayfa bölümleri

Kılavuz sayfalarını içeren dosyalar, /usr/share/man (bazı eski sistemlerde ise /usr/man) dizininde bulunur. Bu dizindeki kılavuz sayfalarının yapılandırılması aşağıdaki gibidir.

man1
Kullanıcı Programları

man2
Sistem Programları

man3
Kütüphane fonksiyonları

man4
Ozel dosyalar

man5
Dosya biçimleri

man6
Oyunlar

man7
Çeşitli, diğer

$ whatis printf printf (1) printf (3)    Çoklu kılavuz sayfaları Bazı başlıklar birden fazla bölümde bulunur. Bunu göstermek için, bir başlık için varolan tüm kılavuz sayfalarını gösteren whatis komutunu kullanalım:

- format and print data

- formatted output conversion

Bu durumda, man printf doğrudan bölüm 1 de bulunan sayfaya gidecektir (\User Programs"). Eğer bir C programı yazıyor olsaydık bölüm 3'deki sayfa daha fazla ilgimizi çekerdi (\Library functions"). özel bir bölümdeki bir kılavuz sayfasını komut satırında belirterek çağırabiliriz. printf(3) için şunu yazabiliriz:

$ man 3 printf

Doğru kılavuz sayfayı bulmak

Kimi zaman verilen başlık için doğru kılavuz sayfayı bulmak zordur. Bu durumda man -k kullanarak kılavuz sayfaların NAME bölümününde arama yapabilirsiniz. Bunun bir altdizi aramasi olduğuna dikkat edin. Dolayşıyla man -k ls benzeri bir komut, çok fazla çıktı verecektir. Bir örnekle bunu görelim:

$ man -k manual
(1) [gnomine] apropos (1) c2man (1) - manual page for Gnome gnomine 1.4.0.4 - search the manual page names and descriptions - generate manual pages from C source code

apropos ile ilgili herşey

Bu örnek aslında birden fazla şey anlatıyor!  öncelikle, apropos komutu man -k ile tam olarak aynı işi yapar. (Bir sır olarak, man -k komutu verdiğinizde arka tarafta apropos komutunun çalıştığını söyleyelim)
   ı
Ikinci önemli nokta ise makewhatis komutu. Bu komut Linux sistemindeki tüm kılavuz sayfaları tarar, whatis ve apropos komutlarının veritabanını oluşturur. Genellikle, bu iş, root tarafından periyodik olarak tekrarlanır ve veritabanlarının güncel tutulması sağlanır:

# makewhatis

\man" komutu ile ilgili daha fazla bilgi alabilmek için kılavuz sayfasına bakabilirsiniz:

$ man man

Kılavuz Yolu (MANPATH)

man programı, başlangıç olarak ilgili sayfaları /usr/share/man, /usr/local/man, /usr/X11R6/man, ve bir ihtimal /opt/man dizinlerinde arar. Bazı durumlarda, bu bakılacak yollara yeni bir tane dahe eklemek gerekebilir. Bunun için, /etc/man.conf dosyasını, bir yazı editörüyle açıp, aşağıdaki gibi bir satır eklemek yeterlidir:

MANPATH /opt/man

Bu ekleme ile, /opt/man/man dizini altındaki kılavuz sayfalarda bulunacaktır. Ama bu yeni kılavuz sayfalarını whatis komutunun veritabanına eklemek icin makewhatis komutunu yeniden çalıştırmak gerektiğini unutmayın.

GNU bilgisi

Kılavuz sayfalarının bir eksiği, yardımlı metinleri (hypertext) desteklememeleri. Bu durumda, bir dosyadan diğerine kolaylıkla atlamak mümkün olmuyor. Bunu farkeden GNU uzmanları, yeni bir dokümantasyon yöntemi geliştirdiler: \info" (bilgi) sayfaları. Birçok GNU programı artık info sayfaları biçiminde kapsamlı bir dokümantasyonla geliyor. info sayfalarını okumaya \info" komutuyla başlayabilirsiniz:

$ info

info komutunun bu sekilde kullanılması, sistemde ulaşılabilen sayfaların bir indeksini getirir. Bu ı Çktının içinde ok tuşlarıyla hareket edebilir, yıldız simgesi ile işaretlenmiş olan bağlantıları enter tuşuyla izleyebilir, ya da q tuşu ileçıkabilirsiniz. Buradaki tuşlar Emacs'deki gibidir, dolayşıyla Emacs editörüne alışkınsanız, işlemlerinizi kolayca yapabilir, yönünüzü rahatlıkla belirleyebilirsiniz.Komut satırından özel bir info sayfası da çağırabilirsiniz:

$ info diff

info sayfaları hakkında daha fazla bilgi elde etmek isterseniz, info sayfasini okumanızı öneririm. Sıu ana kadar bahsettiğimiz temel kullanım yöntemleriyle, bu işi basitçe yapabilirsiniz:

$ info info

/usr/share/doc

Linux sisteminizde son bir yardım kaynağı daha var. Çoğu programlar, farkli formatlardaki ek belgelerle dağıtılıyor. Bu formatlardan bazıları, düzyazı (text), PDF, PostScript, HTML vb. dir. Sisteminizdeki /usr/share/doc dizinine (bazı eski sistemlerde /usr/doc) girdiğinizde, hepsi belli bir uygulamayla gelmiş, uzunca bir dizin listesi göreceksiniz. Bu dokümanlari incelemek bazı cevherleri ortaya çıkarmanızı da sağlayabilir. Man sayfalarında veya info sayfalarında bulamayacağınız detaylara, ancak bazı eğitmenlerde veya ilave teknik dokümanlarda rastlayabilirsiniz. Hızlı bir aramayla, okunabilecek ne kadar çok malzeme olduğunu görebilirsiniz.

$ cd /usr/share/doc $ find . -type f|wc -l

Linux Dokümantasyon Projesi

Sistemde bulunan dokümanlara ek olarak, internet üzerinde de Linux konusunda çok iyi kaynaklara ulaşabilirsiniz. Linux Dokümantasyon Projesi'de, bir grup gönüllünün, bütünleşmiş ve özgür bir Linux dokümantasyon seti oluşturmak için çalışmaya karar vermesiyle başlamış. Bu projenin varoluş amaÇ, Linux dokümantasyonunun parçalarını, kullanımı ve arama yapılması kolay, ortak bir platformda birleştirmektir. Linux Dokümantasyonu Projesine http://www.linuxdoc.org/ adresinden ulaşabilirsiniz.

LDP'ye genel bakış

LDP aşağıdaki başlıkları içeriyor:

Rehberler - geniş kapsamlı kitaplar, örneğin The Linux Programmer's Guide ı HOWTO kaynakları - konuya özel, derinlemesine kaynaklar, örneğin DSL HOWTO

SSS (Sıkça Sorulan Sorular) - en sık sorulan sorular ve cevapları, örneğin Brief Linux FAQ

Kılavuz sayfalar - komutlara özel yardım sayfaları (Linux sisteminizde man komutuyla ulaştığınız
dosyaların aynılarıdır).

Hangi bölümde araştırma yapmanız gerektiğini bilmiyorsanız, arama kutularını kullanabilirsiniz. Böylece konu başlığına göre arama yaparak bilgiye ulaşırsınız. LDP bunlara ek olarak Linux Gazette ve LinuxFocus gibi bazı bağlantı ve kaynak listesi de sunuyor. Ayrça ilgili mail listelerine ve haber arşivlerine de LDP üzerinden ulaşabilirsiniz.

Mail Listeleri

Linux geliştiricileri için en önemli ortak çalışma ortamı mail listeleridir. Çoğu zaman projeler, birbirinden çok uzakta yaşayan, neredeyse dünyanın iki ayrı ucundaki kişilerin ortak çalışmasıyla oluşuyor. Mail listeleri, bu geliştiricilere, proje  üzerinde  çalışan diğer kişilerle iletişim kurma, tartışma ve bilgi alışverişinde bulunma olanağı sağlıyor. Bu mail listelerinden en bilineni çekirdek geliştiricilerinin \Linux Kernel Mailing List" adlı listesidir. Adresi: http://www.tux.org/lkml/.

Geliştirme ortamına sağladığı desteğin yanşıra, mail listeleri, normal kullanıcılar için de, soru sorma ve uzman kişilerden veya diğer kullanıcılardan cevap alma araÇdır.  örneğin, farklı Linux dağıtımları, yeni üyelerine destek amacıyla mail listeleri oluşturmuşlardır. Kullandığınız dağıtımın mail listelerine ulaşmak için, dağıtçınızın web sayfasını kullanabilirsiniz. Yukarıda verdiğimiz adresten, Linux çekirdek geliştiricilerinin listesinde LKML FAQ (Linux çekirdek geliştiricileri mail listesi, Sıkça Sorulan Sorular) kşmını incelerseniz, liste üyelerinin sık sık aynı sorunun sorulmasını pek hoş karşılamadıklarını göreceksiniz. Bu yüzden, sorunuzu listeye göndermeden önce liste arşivlerini incelemeniz daha doğru bir yöntem olacaktır. Dahası, bu yöntem size vakit kazandıracaktır.

Haber grupları

Internet haber grupları, mail listelerinin bir benzeridir ama e-mail yerine NNTP denen (Network News Transfer Protocol) Ağ Haberleri Aktarma ıIletişim Kuralı temeline dayanır. Haber gruplarına katılmak için slrn veya pan gibi bir NNTP istemcisi kullanmak gerekiyor. Haber gruplarının ilk akla gelen avantajı, sadece istediğiniz zaman tartışmalara katılıyor olmanız.Böylece sizin dışınızda gelişen tartışmalar elektronik posta kutunuzu doldurmuyor.

Genele hitap eden listeler comp.os.linux ile başlar. Listeye LDP'nin sitesinden, http://www.linuxdoc.org/linux/#ng adresiyle ulaşabilirsiniz.

Mail listeleri gibi, haber grupları da arşivlenir. Populer bir haber grubu arşivi sitesi olarak Deja News

örnek gösterilebilir.

Farklı Linux dağıtımlarının web sitelerinden, güncellenmiş dokümanlar, kurulum talimatları, donanım uyumluluk/uyumsuzluk açıklamaları ve daha birçok konuda destek alınabilir. örnek siteler:

Redhat Linux

Debian Linux ı Gentoo Linux ı SuSE Linux ı Caldera

Turbolinux

Linux danışmanları

Bazı Linux danışmanları, hem ücretsiz hem de ücretli olarak Linux dokümantasyonu sağlıyorlar. Bu danışmanlardan bazılarını aşağıda görebilirsiniz:

LinuxCare

Mission Critical Linux

Yazılım ve donanım sağlayıcıları

Son yıllarda birçok yazılım ve donanımı  rması, ürünlerine Linux desteğini eklediler. Buı  rmaların sitelerinden, hangi donanımların Linux'u desteklediğini, yazılım geliştirme araçlarını, açılmış kaynak kodlarını, bazı donanımların Linux uyumu için hazırlanmış sürücülerini ve daha birçok bilgiyi alabilirsiniz. Bu hareketin örnekleri şöyle sıralanabilir:

IBM ve Linux

Compaq ve Linux ı SGI ve Linux ı HP ve Linux ı Sun ve Linux ı Oracle ve Linux

önemli değil  arkadaşların işine yarıyorsa daha fazlasını da ekleyebilirim